Η μουσική
Το Four Seasons, εξηγημένο
Τι είναι τα τέσσερα κοντσέρτα, πού εμφανίζονται τα σονέτα και πώς ο Βιβάλντι ζωγραφίζει τον καιρό με ένα βιολί.
Κλείστε τη συναυλία και το απεριτίφ ↗Γρήγορη απάντηση
Τα Τέσσερα Εποχές του Αντόνιο Βιβάλντι είναι ένα σύνολο τεσσάρων κοντσέρτων για βιολί που ανοίγουν το Έργο 8 του, έναν τόμο που τυπώθηκε στο Άμστερνταμ το 1725. Κάθε ένα συνοδεύεται από ένα σονέτο, και η μουσική θεωρείται μια ιστορία που αφηγείται χωρίς λόγια. Η αγγλική Wikipedia κατατάσσει τη μουσική ως προγραμματική μουσική: αφηγείται μια ιστορία χωρίς λόγια, από το κελάηδημα των πουλιών ως το κυνήγι και το ράγισμα του πάγου.
Ένα σετ μέσα σε ένα σετ
Ο εκδότης Μισέλ-Σαρλ Λε Σεν κυκλοφόρησε τα τέσσερα κοντσέρτα το 1725 μαζί με οκτώ ακόμη, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, σε έναν τόμο με τίτλο Il cimento dell’armonia e dell’inventione, ή Ο Αγώνας μεταξύ Αρμονίας και Εφεύρεσης. Η Άνοιξη, το Καλοκαίρι, το Φθινόπωρο και ο Χειμώνας βρίσκονται στην αρχή των δώδεκα. Ο Βιβάλντι, γεννημένος στη Βενετία το 1678, ήταν βιρτουόζος του βιολιού και ιερέας με το παρατσούκλι ο Κόκκινος Ιερέας.
Τρία κινήματα το καθένα
Κάθε κοντσέρτο ακολουθεί τη σειρά γρήγορο, αργό, γρήγορο. Η αγγλική Wikipedia δίνει την Άνοιξη σε Μι μείζονα, το Καλοκαίρι σε Σολ ελάσσονα, το Φθινόπωρο σε Φα μείζονα και τον Χειμώνα σε Φα ελάσσονα, με ολόκληρο το έργο να διαρκεί περίπου σαράντα λεπτά. Αυτός είναι ο μουσικός σκελετός, αλλά αυτό που μένει στη μνήμη είναι η εικόνα που ζωγραφίζει κάθε μέρος. Πρόκειται για μια συμπαγή, εύκολη στη παρακολούθηση φόρμα, κι αυτός είναι εν μέρει ο λόγος που το έργο αποτελεί τόσο συχνά το πρώτο μπαρόκ κοντσέρτο ενός ακροατή.
Τα σονέτα
Η μουσική συνοδευόταν από σονέτα, των οποίων ο συγγραφέας, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, είναι άγνωστος, αν και ο Vivaldi ίσως τα έγραψε ο ίδιος. Κάθε σονέτο χωρίζεται σε τρία μέρη, ένα για κάθε κίνηση, ώστε ο ακροατής να μπορεί να παρακολουθήσει την ιστορία. Η παρτιτούρα φέρει επίσης σημειώσεις όπως «το γαβγίζον σκυλί». Το λήμμα της αγγλικής Wikipedia για την προγραμματική μουσική αναφέρει τη συλλογή, στην οποία κάθε κοντσέρτο συνδέεται με ένα ιταλικό σονέτο.
Τι σημαίνει προγραμματική μουσική
Η προγραμματική μουσική, όπως αναφέρει η αγγλική Wikipedia, επιχειρεί να αποδώσει με ήχους μια εξωμουσική ιστορία ή περιγραφή. Ο όρος επινοήθηκε από τον Franz Liszt τον 19ο αιώνα, αν και τέτοια έργα υπήρχαν αιώνες πριν από αυτόν. Διαφέρει από την όπερα επειδή η ιστορία φτάνει σε εσάς μέσα από τα όργανα, όχι μέσα από τραγουδισμένες λέξεις. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τα σονέτα και ο ήχος συμφωνούν: όταν το ποίημα αναφέρει καταιγίδα, τα έγχορδα ορμούν, και όταν αναφέρει έναν σκύλο που γαβγίζει, οι βιόλες γαβγίζουν.
Άνοιξη και Καλοκαίρι
Η άνοιξη προσφέρει πουλιά, ρυάκια και βροντή, έπειτα έναν αιγοβοσκό που λαγοκοιμάται δίπλα στον σκύλο του, κι ύστερα βοσκούς και νύμφες να χορεύουν. Το καλοκαίρι ανοίγει με τη νωθρότητα της ζέστης, με έναν κούκο κι ένα τρυγόνι, έπειτα μια θύελλα Βοριά και σμήνη εντόμων, για να κλείσει με χαλάζι που ισοπεδώνει τις σοδειές. Το λήμμα της Wikipedia παρουσιάζει κάθε σκηνή, και αξίζει να διαβάσετε τα σονέτα παράλληλα με τη μουσική. Δεν χρειάζεται να μάθετε τις σκηνές εκ των προτέρων, ωστόσο ένα λεπτό με τα ποιήματα κάνει τη συναυλία πιο ζωντανή.
Φθινόπωρο και Χειμώνας
Το φθινόπωρο είναι μια γιορτή του τρύγου με τραγούδια, χορούς και μεθυσμένους που κοιμούνται, κι ύστερα ένα κυνήγι την αυγή με κέρατα και σκυλιά. Ο χειμώνας είναι η πιο παγωμένη εικόνα: τρεμούλιασμα στο χιόνι, χτυπήματα ποδιών, μια φωτιά στο τζάκι ενώ έξω πέφτει βροχή, και ένα προσεκτικό περπάτημα στον πάγο που καταλήγει σε γλίστρημα. Ο πίνακας του Μπρίγκελ εδώ, με τους κυνηγούς στο χιόνι, ταιριάζει με τη διάθεση. Το να διαβάζεις για κάθε εποχή πριν πας βοηθά, αν και η μουσική είναι αρκετά καθαρή για να την ακολουθήσεις και χωρίς.
Γιατί ξεχάστηκε και βρέθηκε
Η αγγλική Wikipedia αναφέρει ότι η δημοτικότητα του Βιβάλντι έσβησε μετά τον θάνατό του το 1741 και τα δημοσιευμένα κοντσέρτα του αγνοήθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Χειρόγραφα ξαναβρέθηκαν τον 20ό αιώνα, μεταξύ των οποίων τόμοι που εντοπίστηκαν σε μοναστήρι του Πιεμόντε το 1926. Μια ηχογράφηση του Louis Kaufman που έγινε στο Carnegie Hall το 1947 βοήθησε στην αναβίωση της μουσικής του στην Ευρώπη και την Αμερική. Είναι μια καλή υπενθύμιση ότι ένα διάσημο έργο μπορεί να έχει μια μακρά και ανώμαλη ιστορία πριν γίνει κλασικό.
Τι να ακούσεις απόψε
Άκου τον σολίστ να βγαίνει από το σύνολο και μετά να επανεντάσσεται σε αυτό. Η αγγλική Wikipedia ορίζει το κοντσέρτο για βιολί ως έργο για σόλο βιολί και σύνολο, μια μορφή που χρονολογείται από την εποχή του Μπαρόκ. Ο Βιβάλντι έγραψε περίπου 230 από αυτά. Σε μια ζωντανή συναυλία, παρακολούθησε τον σολίστ εκτός από το να τον ακούς, γιατί το παίξιμο είναι σωματικό. Τα σονέτα και οι σημειώσεις της παρτιτούρας σου δίνουν άφθονα πράγματα να ακούσεις ακόμη κι αν δεν έχεις ακούσει ποτέ ούτε μια νότα.
Πηγές