← Het Four Seasons-concert en de apericena · terug naar de Vivaldi-avond

De muziek

De Vier Jaargetijden, uitgelegd

Wat de vier concerto's zijn, waar de sonnetten binnenkomen en hoe Vivaldi het weer met een viool schildert.

Door Florence Vivaldi Evening Guide · feiten laatst gecontroleerd

Boek het concert en de apericena ↗

Kort antwoord

Antonio Vivaldi's Vier Jaargetijden zijn een reeks van vier vioolconcerto's die zijn Op. 8 openen, een bundel gedrukt in Amsterdam in 1725. Bij elk concerto hoort een sonnet, en de muziek geldt als een verhaal verteld zonder woorden. De Engelse Wikipedia vermeldt de muziek als programmamuziek: het vertelt een verhaal zonder woorden, van vogelgezang tot een jacht tot krakend ijs.

Een reeks binnen een reeks

Een portretschildering van de componist Antonio Vivaldi
Een portret van Antonio Vivaldi. · Painting: Giuseppe Nogari (copy), public domain, via Wikimedia Commons

De drukker Michel-Charles Le Cène bracht de vier concerto's in 1725 samen met acht andere uit, aldus de Engelse Wikipedia, in een bundel getiteld Il cimento dell'armonia e dell'inventione, of De strijd tussen harmonie en inventie. Lente, Zomer, Herfst en Winter leiden de twaalf. Vivaldi, geboren in Venetië in 1678, was een vioolvirtuoos en een priester met de bijnaam de Rode Priester.

Drie delen elk

Elk concerto volgt de volgorde snel, langzaam, snel. De Engelse Wikipedia geeft Lente als E majeur, Zomer als g mineur, Herfst als F majeur en Winter als f mineur, waarbij het hele stel ongeveer veertig minuten duurt. Dat is het muzikale skelet, maar wat mensen onthouden is het tafereel dat elk deel schildert. Het is een compacte, gemakkelijk te volgen vorm, en dat is mede de reden waarom het stel zo vaak het eerste barokconcert van een luisteraar is.

De sonnetten

De muziek ging vergezeld van sonnetten, waarvan de auteur volgens de Engelse Wikipedia onbekend is, hoewel Vivaldi ze mogelijk zelf heeft geschreven. Elk sonnet valt uiteen in drie delen, één per deel, zodat een luisteraar het verhaal kan volgen. De partituur bevat ook aanwijzingen als "de blaffende hond". Het artikel van de Engelse Wikipedia over programmamuziek haalt het stel aan, waarin elk concerto aan een Italiaans sonnet is gekoppeld.

Wat programmamuziek betekent

Programmamuziek, zo stelt de Engelse Wikipedia, probeert een buitenmuzikaal verhaal of beschrijving in klank weer te geven. De term werd in de 19e eeuw bedacht door Franz Liszt, hoewel zulke werken al eeuwen vóór hem bestonden. Het verschilt van opera omdat het verhaal je via de instrumenten bereikt, niet via gezongen woorden. In de praktijk betekent dat dat de sonnetten en het klankbeeld overeenstemmen: wanneer het gedicht een storm vermeldt, haasten de strijkers zich, en wanneer het een blaffende hond vermeldt, blaffen de altviolen.

Lente en Zomer

Botticelli's schilderij Primavera, figuren in een bloeiende boomgaard
Botticelli's Primavera, een Florentijnse lente. · Painting: Sandro Botticelli, public domain, via Wikimedia Commons

De Lente biedt vogels, beekjes en donder, dan een geitenhoeder die dut naast zijn hond, dan dansende herders en nimfen. De Zomer opent in de loomheid van de hitte, met een koekoek en een tortelduif, dan een storm uit het noorden en zwermen insecten, en eindigt met hagel die de oogst platlegt. Het Wikipedia-artikel zet elk tafereel uiteen, en de sonnetten zijn de moeite waard om naast de muziek te lezen. Je hoeft de taferelen niet vooraf te kennen, maar een minuut met de gedichten maakt het concert levendiger.

Herfst en Winter

Bruegels schilderij Jagers in de sneeuw, jagers en honden boven een bevroren dorp
Bruegels Jagers in de sneeuw, een noordelijke winter. · Painting: Pieter Bruegel the Elder, public domain, via Wikimedia Commons

De herfst is een oogstfeest met liederen, dansen en slapende dronkaards, gevolgd door een jacht bij dageraad met hoorns en honden. De winter is het koudste tafereel: bibberend in de sneeuw, stampvoetend, een haardvuur terwijl buiten de regen valt, en een voorzichtige wandeling op het ijs die eindigt in een val. Bruegels schilderij hier, van jagers in de sneeuw, past bij die sfeer. Vooraf over elk seizoen lezen helpt, al is de muziek duidelijk genoeg om te volgen zonder.

Waarom het vergeten werd en teruggevonden

De Engelse Wikipedia zegt dat Vivaldi's populariteit na zijn dood in 1741 afnam en dat zijn gepubliceerde concerto's grotendeels werden genegeerd. In de 20e eeuw werden manuscripten herontdekt, waaronder bundels die in 1926 in een Piëmontijns klooster werden gevonden. Een opname van Louis Kaufman in Carnegie Hall in 1947 hielp zijn muziek in Europa en Amerika nieuw leven in te blazen. Het is een goede herinnering dat een beroemd stuk een lange en grillige geschiedenis kan hebben voordat het een vast repertoirestuk wordt.

Waar je vanavond naar moet luisteren

Luister naar de solist die uit het ensemble treedt en er vervolgens weer bij aansluit. De Engelse Wikipedia definieert een vioolconcert als een werk voor soloviool en een ensemble, een vorm die uit de barok stamt. Vivaldi schreef er ongeveer 230. Kijk bij een liveconcert naar de solist én luister, want het spel is fysiek. De sonnetten en de toelichting bij de partituur geven je volop om naar te luisteren, ook als je nog nooit een noot hebt gehoord.

Boek het concert en de apericena ↗

Bronnen

  1. Further reading: The Four Seasons (Vivaldi), on Wikipedia
  2. Further reading: Antonio Vivaldi, on Wikipedia
  3. Further reading: Programme music, on Wikipedia
  4. Further reading: Violin concerto, on Wikipedia
Boek het concert en de apericenaDe volledige prijs verschijnt vóór u betaalt